Anaokulu çağındaki çocukların davranışları veliler için bazen kafa karıştırıcı olabilir. Bu davranışlardan biri de çocukların oyuncaklarını paylaşmak istememesidir. Birçok ebeveyn “çocuklar neden oyuncak paylaşmak istemez?” sorusunu sıkça dile getirir. Özellikle anaokulu döneminde çocukların oyuncaklarını başkalarıyla paylaşmak istememesi bazı veliler tarafından bencillik olarak yorumlanabilir. Ancak uzmanlara göre bu durum çoğu zaman oldukça doğal ve gelişimsel bir süreçtir.
Okul öncesi dönemde çocuklar sosyal kuralları, sahiplik duygusunu ve başkalarıyla etkileşimi yeni yeni öğrenirler. Bu nedenle oyuncak paylaşımı da zamanla gelişen bir beceridir. Çocukların oyuncaklarını paylaşmak istememesi çoğu zaman bir sorun değil, öğrenme sürecinin bir parçasıdır.
Bu yazıda çocuklar neden oyuncak paylaşmak istemez, bu davranışın arkasındaki gelişimsel nedenler nelerdir ve veliler bu durumda nasıl bir yaklaşım benimsemelidir gibi önemli konuları ele alacağız.
Paylaşma Davranışı Çocuklarda Nasıl Gelişir?
Paylaşma davranışı doğuştan gelen bir özellik değildir. Çocuklar paylaşmayı sosyal deneyimler, oyun ortamları ve yetişkinlerin rehberliği sayesinde öğrenirler. Bu nedenle küçük yaşlarda oyuncak paylaşmak istememek oldukça yaygındır.
Genellikle gelişim süreci şu şekilde ilerler:
Bu yaşlarda çocuklar “benim” kavramını yeni öğrenir. Sahip oldukları oyuncaklar onlar için oldukça değerlidir. Bu nedenle oyuncaklarını başkalarına vermek istememeleri çok normaldir.
Çocuklar sosyal oyunlara daha fazla katılmaya başlar. Sırayla oynamayı ve beklemeyi öğrenirler. Ancak oyuncak paylaşma konusunda hâlâ zorlanabilirler.
4–6 yaş dönemi
Empati gelişimi hızlanır. Çocuklar başkalarının duygularını anlamaya başlar. Bu da paylaşma davranışının daha sık görülmesine yardımcı olur.
Bu süreç göz önünde bulundurulduğunda çocuklar neden oyuncak paylaşmak istemez sorusunun cevabı çoğu zaman gelişimsel faktörlerle açıklanabilir.
Sahiplik Duygusu Çocuklar İçin Çok Güçlüdür
Okul öncesi dönemde çocukların sahiplik duygusu oldukça güçlüdür. Bir oyuncak sadece bir oyun aracı değildir. Aynı zamanda çocuğun kontrol alanını temsil eder.
Bir çocuk için oyuncak şu anlamlara gelebilir:
- güven duygusu
- kontrol hissi
- aidiyet
- kişisel alan
Bu nedenle başka bir çocuğun oyuncağı almak istemesi bazı çocuklarda rahatsızlık yaratabilir. Oyuncaklarını paylaşmak istememeleri aslında sahiplik duygusunun geliştiğini gösterir.
Empati Becerisi Henüz Gelişmemiş Olabilir
Empati yani başkalarının duygularını anlayabilme becerisi zamanla gelişir. Küçük yaşlardaki çocuklar çoğu zaman kendi ihtiyaçlarına odaklanır.
Örneğin bir çocuk şöyle düşünebilir:
“Ben bu oyuncakla oynamak istiyorum.”
Ancak henüz şu düşünce gelişmemiş olabilir:
“Arkadaşım da bu oyuncakla oynamak isteyebilir.”
Bu nedenle çocuklar neden oyuncak paylaşmak istemez sorusunun bir diğer cevabı empati becerisinin henüz gelişim sürecinde olmasıdır.
Bazı Oyuncaklar Çocuklar İçin Daha Özeldir
Bazı oyuncaklar çocuklar için diğerlerinden daha anlamlı olabilir. Örneğin:
- doğum günü hediyesi olan oyuncak
- en sevdiği oyuncak
- sürekli oynadığı oyuncak
- uyurken yanında tuttuğu oyuncak
Bu tür oyuncaklar çocuk için duygusal bir bağ anlamına gelebilir. Bu nedenle çocuk bu oyuncağı paylaşmak istemeyebilir. Bu oldukça doğal bir durumdur.
Oyuncağı Geri Alamama Korkusu
Küçük çocuklar bazen oyuncaklarını paylaşmak istemez çünkü oyuncağın geri gelmeyeceğinden endişe edebilirler. Bu durum özellikle yeni sosyal ortamlarda daha sık görülür.
Çocuk şöyle düşünebilir:
“Eğer oyuncağımı verirsem tekrar alamayabilirim.”
Bu düşünce çocukların oyuncaklarını daha sıkı sahiplenmesine neden olabilir.
Rekabet Ortamı Paylaşımı Zorlaştırabilir
Bazı ortamlarda aynı oyuncağı isteyen birden fazla çocuk olabilir. Özellikle anaokulu gibi grup ortamlarında bu durum sık yaşanır.
Eğer bir oyuncak çok ilgi görüyorsa çocuklar onu paylaşmak istemeyebilir. Bu durum rekabet duygusunu artırabilir ve paylaşma davranışını zorlaştırabilir.
Oyuncak Paylaşmamak Bencillik Değildir
Birçok ebeveyn çocuklarının oyuncak paylaşmak istememesini bencillik olarak yorumlayabilir. Ancak uzmanlara göre bu davranış çoğu zaman bencillik değildir.
Çocuklar bu dönemde:
- sosyal kuralları öğrenir
- duygularını anlamayı öğrenir
- başkalarının ihtiyaçlarını fark etmeyi öğrenir
Bu süreçte paylaşma davranışı da zamanla gelişir. Bu nedenle oyuncak paylaşmamak çoğu zaman normal bir gelişim aşamasıdır.
Çocuklara Paylaşmayı Nasıl Öğretebiliriz?
Model Olmak
Çocuklar en çok gözlem yoluyla öğrenir. Evde ebeveynlerin paylaşma davranışı göstermesi çocukların bu davranışı öğrenmesine yardımcı olur.
Örneğin:
- yiyecekleri paylaşmak
- eşyaları sırayla kullanmak
- başkalarına yardım etmek
Bu davranışlar çocuklar için güçlü bir model oluşturur.
Sırayla Oynamayı Öğretmek
Paylaşmak her zaman aynı anda oynamak anlamına gelmez. Çocuklara sırayla oynamayı öğretmek oldukça etkili bir yöntemdir.
Örneğin:
“Şimdi sen oynayabilirsin, biraz sonra arkadaşın oynayacak.”
Bu yaklaşım paylaşma davranışını kolaylaştırır.
Çocuğu Zorlamamak
Bazı ebeveynler çocuklarını oyuncak paylaşmaya zorlayabilir. Ancak zorlamak bazen ters etki yaratabilir.
Bunun yerine çocuğun duygusunu kabul etmek daha sağlıklı olabilir.
Örneğin:
“Bu oyuncağı paylaşmak istemediğini görüyorum.”
Bu yaklaşım çocuğun kendini anlaşılmış hissetmesini sağlar.
Empatiyi Desteklemek
Empati becerisi geliştikçe paylaşma davranışı da artar.
Veliler şu soruları sorabilir:
“Arkadaşın bu oyuncakla oynamak istediğinde nasıl hissediyor olabilir?”
Bu tür sorular çocukların başkalarının duygularını anlamasına yardımcı olur.
Anaokulunun Paylaşma Davranışındaki Rolü
Anaokulu ortamı çocukların sosyal becerilerini geliştirmesi için önemli bir fırsattır. Grup oyunları sayesinde çocuklar:
- sırayla oynamayı öğrenir
- beklemeyi öğrenir
- paylaşmayı deneyimler
Öğretmenler çocuklara paylaşma davranışını öğretmek için çeşitli yöntemler kullanır. Bu nedenle anaokulu ortamı paylaşma becerisinin gelişmesine büyük katkı sağlar.
Sonuç
Birçok ebeveyn çocuklar neden oyuncak paylaşmak istemez sorusunun cevabını merak eder. Ancak bu davranış çoğu zaman oldukça normal bir gelişim sürecinin parçasıdır. Çocuklar zamanla sosyal becerileri, empatiyi ve paylaşmayı öğrenirler.
Velilerin bu süreçte sabırlı olması, çocukların duygularını anlaması ve paylaşma davranışına model olması oldukça önemlidir. Anaokulu ortamı da çocukların bu becerileri geliştirmesine önemli katkılar sağlar.
Zamanla çocuklar hem paylaşmayı hem de arkadaşlarıyla birlikte oynamanın keyfini keşfetmeye başlarlar.